कानुन मान्ने नागरिकलाई मात्र प्रतिबन्ध, उल्लङ्घन गर्नेलाई छुट ? अवैध आयात, बिक्री र प्रयोग नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित निकायमाथि नागरिकको प्रश्न।
सार्थक ब्युरो। तिहारलाई उज्यालो, उमङ्ग र खुसीको पर्वका रूपमा मनाइँदै गर्दा महेन्द्रनगर बजार तथा आसपासका बस्तीमा खुलेआम पटाका र आतसबाजीको प्रयोग भइरहेको विषयले कानुन कार्यान्वयनको अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
नेपालमा पटाका, आतसबाजी तथा विस्फोटक प्रकृतिका पदार्थको आयात, बिक्री वितरण र प्रयोगमा कानुनी प्रतिबन्ध तथा नियन्त्रणका व्यवस्था रहे पनि महेन्द्रनगरका विभिन्न स्थानमा पटाका पड्काउने क्रम नरोकिएको भन्दै स्थानीय नागरिकहरूले सम्बन्धित निकायको भूमिकामाथि प्रश्न उठाएका छन्।
कानुनले निषेध गरेको वस्तुको प्रयोग नगरी जिम्मेवार नागरिकका रूपमा पर्व मनाउनेहरू एकातिर छन् भने अर्कोतिर चोरबाटोबाट पटाका भित्र्याउने, अवैध रूपमा बिक्री वितरण गर्ने र बजार तथा घना बस्तीमा जथाभावी पड्काउने गतिविधि भइरहेको स्थानीयस्तरबाट गुनासो सुनिन थालेको छ।
महेन्द्रनगर बजारका अधिकांश घर तथा बस्तीमा पटाका पड्काइएको दृश्य देखिनुले कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन भइरहेको छ कि छैन भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ। नागरिकस्तरबाट उठिरहेको मुख्य प्रश्न हो– कानुन मान्ने नागरिकलाई मात्र कानुन लाग्ने हो कि कानुन उल्लङ्घन गर्नेलाई पनि लाग्ने हो?
यदि कानुन सबै नागरिकका लागि समान हो भने त्यसको कार्यान्वयन पनि निष्पक्ष र समान हुनुपर्ने नागरिकहरूको धारणा छ। कानुन पालना गर्ने नागरिकलाई नियन्त्रण गर्ने तर खुलेआम कानुन उल्लङ्घन गर्ने गतिविधिप्रति प्रभावकारी निगरानी र कारबाही हुन नसक्ने अवस्थाले विधिको शासनको अवधारणामाथि नै प्रश्न खडा गर्छ।
पटाका तथा विस्फोटक पदार्थको प्रयोगले आगलागी, दुर्घटना, शारीरिक चोटपटक, ध्वनि प्रदूषण तथा बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र बिरामीहरूमा स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या निम्त्याउन सक्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले यो विषय केवल मनोरञ्जन वा पर्व मनाउने शैलीसँग मात्र सम्बन्धित नभई सार्वजनिक सुरक्षा र नागरिकको जीवनसँग समेत जोडिएको छ।
यस विषयमा स्थानीय प्रशासन, प्रहरी, भन्सार तथा सम्बन्धित नियमनकारी निकायको जिम्मेवारीसमेत महत्वपूर्ण देखिन्छ। अवैध रूपमा पटाका भित्र्याउने, बिक्री गर्ने तथा प्रयोग गर्ने गतिविधिको प्रभावकारी अनुगमन र नियन्त्रणका लागि सम्बन्धित निकायले कस्तो कदम चालेका छन् भन्ने विषयमा नागरिकले स्पष्ट जवाफ खोजिरहेका छन्।
जनप्रतिनिधिहरूको भूमिका पनि यस सन्दर्भमा महत्वपूर्ण हुन्छ। जनताको प्रतिनिधित्व गर्ने जिम्मेवारीमा रहेका व्यक्तिहरूले कानुन निर्माण र नीतिगत छलफलमा मात्र सीमित नभई कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नसमेत पहल गर्नुपर्ने देखिन्छ।
तिहार रमाइलो गर्ने पर्व हो, कानुनको उपहास गर्ने पर्व होइन। उत्सव मनाउने अधिकार सबैलाई भए पनि अरूको जीवन, स्वास्थ्य, शान्ति र सुरक्षामा जोखिम पुर्याउने छुट कसैलाई हुन सक्दैन।
नागरिकस्तरबाट उठिरहेका मागहरूमा अवैध रूपमा पटाका आयात गर्ने, बिक्री वितरण गर्ने तथा प्रयोग गर्नेहरूमाथि निष्पक्ष कारबाही गर्नुपर्ने, बजारमा हुने अवैध कारोबार नियन्त्रण गर्नुपर्ने र सुरक्षित तथा मर्यादित रूपमा तिहार मनाउन जनचेतना फैलाउनुपर्ने विषय प्रमुख छन्।
लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको आधार विधिको शासन हो। कानुनभन्दा माथि कोही हुँदैन भन्ने मान्यता व्यवहारमै स्थापित हुन सके मात्र नागरिकमा राज्यप्रतिको विश्वास बलियो हुन्छ।
तिहारको उज्यालो दियोबाट फैलाऔँ, पटाकाको विस्फोटबाट होइन। रमाइलोका नाममा अरूको पीडा, असुरक्षा र स्वास्थ्य जोखिम बढाउने गतिविधि रोक्नु सबैको साझा दायित्व हो।
अन्ततः प्रश्न एउटै छ– कानुन मान्ने नागरिकलाई मात्र कानुन लाग्ने हो कि कानुन उल्लङ्घन गर्नेहरूलाई पनि लाग्छ? पहुँच, शक्ति र प्रभावका आधारमा कानुन फरक हुनुहुँदैन। कानुन सबैका लागि बराबर हुनुपर्छ र त्यसको कार्यान्वयन पनि सबैमाथि समान रूपमा हुनुपर्छ।







Discussion about this post