सुदूरपश्चिमको मौलिक संस्कृति छलिया नाच नयाँ पुस्तासँग जोडिँदै

सार्थक ब्यूरो ।सुदूरपश्चिम प्रदेशको मौलिक सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा चिनिँदै आएको ‘छलिया नाच’ पछिल्लो समय बैतडी जिल्लामा नयाँ पुस्तामाझ विशेष रूपमा लोकप्रिय बन्दै गएको देखिन्छ । परम्परागत भेषभूषा, सामूहिक लय, तालबद्ध चाल र उत्साहपूर्ण प्रस्तुतिले यो नाच केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई सामाजिक एकता र सांस्कृतिक निरन्तरताको प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।
परम्परागत रूपमा छलिया नाच गाउँ समाजका विवाह, व्रतबन्ध, देउडा कार्यक्रम, मेला–महोत्सव तथा धार्मिक–सांस्कृतिक समारोहसँग जोडिँदै आएको छ । विगतमा मुख्यतः ज्येष्ठ पुस्ताले संरक्षण गर्दै आएको यो नाच अहिले विद्यालय र क्याम्पस तहका युवकयुवतीले समेत सक्रिय रूपमा अभ्यास गर्न थालेपछि पुस्तान्तरण सहज बनेको छ । यसले परम्परागत संस्कृतिलाई आधुनिक पुस्तासँग जोड्ने सेतुको काम गरिरहेको छ ।
छलिया नाचको बढ्दो लोकप्रियताले संस्कृतिको संरक्षणसँगै स्थानीय स्तरमा रोजगारीको सम्भावना पनि सिर्जना गरेको छ । संगठित समूह बनाएर विभिन्न स्थानमा प्रस्तुति दिने अभ्यास बढेसँगै यसलाई आम्दानीको स्रोतका रूपमा लिने प्रवृत्ति विकसित भएको छ । यसले गाउँमै सीप, श्रम र संस्कृतिमा आधारित रोजगारी सिर्जना गर्दै युवा पुस्तालाई वैदेशिक पलायनको विकल्प प्रदान गरेको देखिन्छ ।
यस नाचसँग सम्बन्धित सहायक पेसाहरू पनि चलायमान बन्दै गएका छन् । परम्परागत पोसाक सिलाउने, ढोल–नगारा बनाउने र बजाउने, कार्यक्रम व्यवस्थापन तथा सांस्कृतिक आयोजनामा संलग्न व्यक्तिहरूको माग बढ्नुले छलिया नाचले स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत योगदान पुर्‍याइरहेको संकेत गर्दछ । यसरी एउटा सांस्कृतिक अभ्यासले बहुआयामिक सामाजिक–आर्थिक प्रभाव पार्न थालेको छ ।
समग्रमा, छलिया नाच आज बैतडीमा केवल नाचगानको रूपमा सीमित नरही पुस्ता जोड्ने माध्यम, पहिचानको प्रतीक र आत्मनिर्भरता तर्फको सम्भावनाका रूपमा उभिँदै गएको छ । परम्पराको संरक्षण, नयाँ पुस्ताको सक्रिय सहभागिता र रोजगारीको सम्भावना एकसाथ जोडिँदा छलिया नाच बैतडीको सांस्कृतिक जीवनमा झनै मजबुत आधारका रूपमा स्थापित हुँदै गएको देखिन्छ ।