लोकतान्त्रिक अभ्यासमा निर्वाचन प्रहरीको योगदान र कञ्चनपुरको अनुभव

सार्थक व्युरो । नेपालमा निर्वाचन केवल मतदानको प्रक्रिया मात्र होइन, लोकतन्त्रको विश्वसनीयता र राज्यप्रतिको नागरिक विश्वासको परीक्षा पनि हो। यस्तो संवेदनशील प्रक्रियालाई सुरक्षित, निष्पक्ष र भयरहित वातावरणमा सम्पन्न गराउन सुरक्षा निकायको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। कञ्चनपुरमा सम्पन्न प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनपछि निर्वाचन सुरक्षामा खटिएका अस्थायी प्रहरीको विदाइ कार्यक्रमले यसै योगदानलाई स्मरण गराउने अवसर प्रदान गरेको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरले निर्वाचन सुरक्षाका लागि खटिएका निर्वाचन प्रहरीलाई प्रमाणपत्र प्रदान गर्दै सम्मानजनक विदाइ गरेको छ। विदाइ कार्यक्रममा कञ्चनपुरका प्रहरी प्रमुख एसपी खडक बहादुर खत्रीले निर्वाचन प्रहरीको योगदानलाई उच्च मूल्याङ्कन गर्दै छोटो समयमै देशका लागि दिएको सेवाप्रति धन्यवाद व्यक्त गरे। उनका अनुसार विषम परिस्थितिमा पनि उच्च अनुशासनका साथ कर्तव्य निर्वाह गर्नुले निर्वाचन प्रक्रियालाई विश्वसनीय बनाउन महत्त्वपूर्ण सहयोग पुगेको छ।
निर्वाचन सुरक्षाको व्यवस्थापनका लागि कञ्चनपुरमा ठूलो संख्यामा अस्थायी जनशक्ति परिचालन गरिएको थियो। जिल्लामा नेपाल प्रहरीतर्फ करिब २ हजार ३५ र सशस्त्र प्रहरीतर्फ २ सय ९२ जना निर्वाचन प्रहरी भर्ना गरिएका थिए। तीन निर्वाचन क्षेत्रमा रहेका १३२ मतदान स्थलमा सुरक्षाको जिम्मेवारी सम्हाल्न यी सुरक्षा जनशक्ति परिचालित भएका थिए। तीमध्ये २६ स्थान सामान्य, ४० स्थान संवेदनशील र ६६ स्थान अति संवेदनशीलका रूपमा वर्गीकरण गरिएको थियो। यस आधारमा सुरक्षाको विशेष योजना तयार गरी निर्वाचनअघि, मतदानको दिन र मतदानपछि समेत सुरक्षा व्यवस्थापनलाई निरन्तरता दिइएको थियो।
निर्वाचन प्रहरीको भूमिकालाई केवल सुरक्षामा सीमित गरेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूले मतदान केन्द्रमा अनुशासन कायम गर्ने, सम्भावित विवादलाई नियन्त्रण गर्ने, मतदातालाई सुरक्षित वातावरण उपलब्ध गराउने र निर्वाचन आयोगको कार्यतालिका सहज रूपमा कार्यान्वयन गर्न सहयोग गर्ने जस्ता जिम्मेवारी पनि वहन गरेका थिए। लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा जनताको विश्वास कायम राख्न यस्ता कार्यहरू अत्यन्त निर्णायक मानिन्छन्।
कञ्चनपुरको अनुभवले देखाएको अर्को पक्ष भनेको अल्पकालीन भए पनि युवाहरूलाई राज्य सेवा र अनुशासनको अभ्यास गर्ने अवसर मिल्नु हो। निर्वाचन प्रहरीका रूपमा करिब ४० दिन सेवा गरेका व्यक्तिहरूले पनि देशका लागि प्रत्यक्ष भूमिका निर्वाह गरेको अनुभूति व्यक्त गरेका छन्। यसले युवामा सार्वजनिक सेवाप्रतिको आकर्षण र जिम्मेवारीबोध बढाउन सहयोग पुर्‍याउने देखिन्छ।
नेपालजस्तो लोकतान्त्रिक अभ्यास अझै सुदृढ हुँदै गएको देशमा निर्वाचनको विश्वसनीयता कायम राख्न सुरक्षा संयन्त्रको सक्रियता अनिवार्य हुन्छ। कञ्चनपुरमा सम्पन्न निर्वाचन स्वच्छ, निष्पक्ष र भयरहित वातावरणमा सम्पन्न भएको मूल्याङ्कन गरिनुमा सुरक्षा निकाय, विशेषगरी निर्वाचन प्रहरीको योगदान उल्लेखनीय रहेको स्पष्ट देखिन्छ।
अन्ततः, निर्वाचन सकिएपछि हुने यस्ता विदाइ कार्यक्रम केवल औपचारिकता मात्र होइनन्; ती लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा योगदान दिने व्यक्तिहरूको सम्मान र राज्यले उनीहरूको श्रमलाई कदर गरेको सन्देश पनि हुन्। भविष्यमा पनि यस्ता अनुभवबाट सिक्दै निर्वाचन व्यवस्थापनलाई अझ व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउनु लोकतन्त्र सुदृढीकरणको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।