सिंहदरबारभित्रको नाराबाजी—विरोधको अधिकार कि विधिको उल्लङ्घन ?

सार्थक डेस्क। जहाँबाट राज्य सञ्चालन हुन्छ, त्यहीँभित्र उठेको नाराबाजीले फेरि एकपटक नेपाली लोकतन्त्रको संवेदनशील प्रश्नलाई सतहमा ल्याएको छ ,विरोधको अधिकार र राज्यको मर्यादाबीचको सन्तुलन। गृहमन्त्री सुधन गुरुङको बर्खास्तीको माग गर्दै नेपाल विद्यार्थी संघ (नेबिसंघ) का कार्यकर्ताहरूले प्रधानमन्त्री कार्यालय परिसरमै प्रदर्शन गर्नु र त्यस क्रममा चार जना पक्राउ पर्नु केवल एक घटना मात्र होइन, वर्तमान राजनीतिक असन्तुष्टि र आक्रोशको संकेत पनि हो।
लोकतन्त्रमा विरोध अपरिहार्य तत्व हो। नागरिक वा संगठनले सरकारप्रति असहमति जनाउनु, प्रश्न उठाउनु र जिम्मेवारी माग्नु लोकतान्त्रिक अभ्यासकै हिस्सा हो। विशेषगरी विद्यार्थी संगठनहरू ऐतिहासिक रूपमा परिवर्तनका संवाहक रहँदै आएका छन्। तर प्रश्न यहाँ उठ्छ,के संवेदनशील सरकारी परिसरभित्रै नाराबाजी गर्नु लोकतान्त्रिक अधिकारको प्रयोग हो, कि विधि र मर्यादाको उल्लङ्घन ?
सिंहदरबार केवल एउटा भवन होइन; यो राज्यसत्ताको केन्द्र, प्रशासनिक अनुशासन र संवैधानिक मर्यादाको प्रतीक हो। यस्तो स्थानभित्र अनधिकृत रूपमा प्रवेश गरी नाराबाजी गर्नुले सुरक्षा प्रणाली, प्रशासनिक संरचना र शासनको नियमिततामा असर पार्न सक्छ। यस दृष्टिले हेर्दा, प्रहरीद्वारा नियन्त्रणमा लिनु कानुनी प्रक्रिया भित्रकै कदम हुन सक्छ। तर यसको अर्को पक्ष पनि छ,के राज्यले असन्तुष्टिको आवाज सुन्ने पर्याप्त वैधानिक र खुला मंचहरू उपलब्ध गराएको छ ?
गृहमन्त्रीसँग सम्बन्धित पछिल्ला विवादहरूले विद्यार्थी संगठनलाई आक्रामक बनाएको देखिन्छ। तर लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा माग र दबाब प्रस्तुत गर्ने विधि पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। यदि विरोध प्रदर्शन नै विधि उल्लङ्घनतर्फ उन्मुख हुन्छ भने त्यसले मुद्दाको नैतिक बल कमजोर बनाउँछ।
राज्य पक्षले पनि यो घटनालाई केवल ‘कानुन र व्यवस्था’ को दृष्टिले मात्र हेरेर पुग्दैन। पक्राउ परेका कार्यकर्ताहरूको माग, असन्तुष्टि र त्यसको राजनीतिक पृष्ठभूमिलाई बुझ्न जरुरी छ। अन्यथा, दमनको अनुभूति बढ्दै जाँदा असन्तोष झनै उग्र बन्न सक्छ।
यस घटनाले दुई स्पष्ट सन्देश दिन्छ। पहिलो, विरोधको अधिकार प्रयोग गर्दा स्थान, विधि र मर्यादाको ख्याल राख्न आवश्यक छ। दोस्रो, राज्यले आलोचना र असन्तुष्टिलाई सुन्ने, सम्बोधन गर्ने र संवादमार्फत समाधान खोज्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
अन्ततः, लोकतन्त्र केवल शासन प्रणाली होइन ,यो व्यवहार र संस्कृतिको विषय पनि हो। सिंहदरबारभित्रको यो नाराबाजीले हामीलाई यही सम्झाइरहेको छ कि अधिकार र जिम्मेवारी सँगसँगै हिँड्न सके मात्र लोकतन्त्र सुदृढ हुन्छ।