देशको दिशा कसको हातमा

सार्थक डेस्क।नेपालमा सामाजिक सेवा, नागरिक सक्रियता र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको इतिहास लामो छ। संकटका बेला सहयोग गर्ने हातहरूलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन। २०७२ सालको भूकम्पपछि हजारौँ युवाहरूले देखाएको सेवा भावना आज पनि उदाहरणीय छ। यही पृष्ठभूमिबाट उदाएका केही संस्थाहरूले समाजमा सकारात्मक प्रभाव पनि पारेका छन्।
तर, प्रश्न यतिमै सीमित छैन। सेवा र प्रभावबीचको सीमारेखा कहाँ छ ? सहयोग र हस्तक्षेपबीचको दूरी कति छ ?आज यही प्रश्नले गम्भीर बहसको माग गरिरहेको छ।
देशमा सक्रिय केही संस्थाहरू, जसमा बारबरा फाउन्डेसन जस्ता नामहरू पनि चर्चामा छन्, ती संस्थाहरूले समाजसेवाको नाममा ठूलो जनसञ्जाल बनाएका छन्। युवा, कलाकार, विज्ञ र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याएर उनीहरूले विश्वास जितेका छन्। यो सकारात्मक पक्ष हो—तर यहींबाट अर्को प्रश्न जन्मिन्छ :के यो विश्वास केवल सेवा लागि हो, कि दीर्घकालीन प्रभाव विस्तारको रणनीति पनि हो ?
जब समाजका प्रतिष्ठित अनुहारहरू कुनै संस्थासँग जोडिन्छन्, त्यसले आम नागरिकमा सहज स्वीकृति बनाउँछ। तर, यदि ती संस्थाहरूको वित्तीय स्रोत, उद्देश्य र दीर्घकालीन एजेन्डा पारदर्शी छैन भने, त्यसले लोकतन्त्रमा अदृश्य प्रभावको खतरा बढाउँछ।
नेपालको इतिहासले देखाएको छ कि बाह्य प्रभावको प्रश्न नयाँ होइन। राजा बिरेन्द्र को समयमा समेत केही संस्थाहरूलाई देश निकाला गरिएको प्रसंग उल्लेख गरिन्छ, जुन राष्ट्रिय स्वायत्तताको चिन्तासँग जोडिएको थियो। आज पनि त्यही चिन्ता नयाँ रूप र शैलीमा पुनः देखा पर्न थालेको छ।
यस अवस्थामा मुख्य समस्या संस्था होइन, सजगता र नियमनको अभाव हो। के हामीले विदेशी सहयोगको स्पष्ट मापदण्ड बनाएका छौँ ? के संस्थाहरूको वित्तीय पारदर्शिता सुनिश्चित गरिएको छ ? के नागरिक समाज र राजनीतिक नेतृत्व आफ्नै दृष्टि र एजेन्डामा अडिग छन् ? यदि यी प्रश्नहरूको जवाफ कमजोर छ भने, समस्या बाहिर होइन—भित्रै छ।
देशको भविष्य कुनै एक संस्था, समूह वा बाह्य शक्तिको हातमा जानु हुँदैन। नेतृत्व भनेको आत्मनिर्भर सोच, राष्ट्रिय हितप्रतिको प्रतिबद्धता र पारदर्शितामा आधारित हुनुपर्छ। सेवा गर्ने नाममा प्रभाव जमाउने प्रवृत्ति र प्रभाव स्वीकार गरेर मौन बस्ने प्रवृत्ति—दुवै खतरनाक छन्।अन्ततः, समाधान डर होइन—सजगता, पारदर्शिता र जिम्मेवार नेतृत्व हो। नेपाललाई कसैले “कब्जा” गर्न सक्दैन, यदि नेपाली नागरिक सचेत छन् भने। देशको ताला–चाबी बाहिरको हातमा होइन, आफ्नै विवेकमा सुरक्षित हुनुपर्छ।यही चेतना आजको आवश्यकता हो।