सुदूरपश्चिमको मतदाता सङ्ख्या, शक्ति र आगामी चुनावी संकेत

सार्थक ब्यूरो।सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजनीतिक तस्बिर बुझ्न मतदाता तथ्याङ्क आफैंमा एउटा निर्णायक दस्तावेज हो। विसं २०७८ को जनगणनापछि अद्यावधिक गरिएको मतदाता सूचीले प्रदेशको जनसांख्यिक बनावट, निर्वाचन क्षेत्रको तौल र दलहरूको सम्भावित रणनीतिलाई स्पष्ट रूपमा संकेत गर्छ। प्रदेश निर्वाचन कार्यालयका अनुसार सुदूरपश्चिममा हाल १७ लाख १६ हजार ६६० मतदाता रहेका छन्, जुन कुल जनसङ्ख्या २६ लाख ९४ हजार ७८३ को करिब दुईतिहाइ हाराहारी हो।
मतदाता सङ्ख्याको हिसाबले कैलाली जिल्ला सुदूरपश्चिमको राजनीतिक केन्द्रको रूपमा देखिन्छ। पाँच लाख ५१ हजार ५२ मतदाता रहेको कैलालीमा प्रतिनिधिसभाका पाँच निर्वाचन क्षेत्र छन्। यो तथ्याङ्कले मात्रै पनि देखाउँछ—प्रदेशको सत्ता सन्तुलनमा कैलाली निर्णायक भूमिका खेल्ने जिल्लाका रूपमा स्थापित छ।
त्यसपछि कञ्चनपुर तीन लाख १४ हजार ३८५ मतदातासहित दोस्रो स्थानमा छ, जहाँ तीन निर्वाचन क्षेत्र रहेका छन्। यी दुई तराई जिल्लाले मात्र प्रदेशका कुल मतदाताको ठूलो हिस्सा ओगटेका छन्। त्यसैले राष्ट्रिय दलदेखि क्षेत्रीय शक्तिसम्मका लागि कैलाली–कञ्चनपुर चुनाव जित्नु भनेको सुदूरपश्चिममा राजनीतिक पकड बलियो बनाउनु हो।
पहाडी तथा हिमाली जिल्लाहरूमा मतदाता सङ्ख्या तुलनात्मक रूपमा कम देखिन्छ। अछाममा एक लाख ६५ हजार ३३७ मतदाता रहेका छन् र यहाँ दुई निर्वाचन क्षेत्र छन्। बैतडी (एक लाख ५६ हजार ३७२), डोटी (एक लाख २८ हजार ३९९), बझाङ (एक लाख २६ हजार ९०३), डडेल्धुरा (९३ हजार ४०३), दार्चुला (९२ हजार ९४८) र बाजुरा (८७ हजार ८६१) मा भने एक–एक निर्वाचन क्षेत्र सीमित छन्।
सङ्ख्या कम भए पनि यी जिल्लाको राजनीतिक महत्त्व कम छैन। डडेल्धुरा जस्तो जिल्लाले विगतमा राष्ट्रिय नेतृत्व उत्पादन गरेको इतिहास बोकेको छ भने पहाडी जिल्लाहरूमा विचार, पहिचान र स्थानीय मुद्दाले चुनावी परिणामलाई गहिरो प्रभाव पार्ने गरेको देखिन्छ।
तीन वर्षअघि सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सुदूरपश्चिमका १६ निर्वाचन क्षेत्रमा नेपाली काँग्रेस आठ, तत्कालीन नागरिक उन्मुक्ति पार्टी तीन, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) तीन र नेकपा (एमाले) दुई स्थानमा विजयी भएका थिए। यो परिणामले प्रदेशमा काँग्रेसको बलियो उपस्थितिसँगै नयाँ तथा क्षेत्रीय शक्तिको उदय पनि देखाएको थियो।
तर अहिलेको राजनीतिक परिवेश त्यतिमै सीमित छैन। जेन्जी आन्दोलनपछि उत्पन्न नयाँ चेतना, युवामाझ बढ्दो असन्तोष, रोजगारी र विकासप्रतिको अपेक्षाले आगामी निर्वाचनलाई थप जटिल बनाइरहेको छ। विसं २०८२ फागुन २१ गते तय गरिएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा मतदाता सङ्ख्या मात्रै होइन, मतदाताको मनोविज्ञान पनि निर्णायक बन्नेछ।
सुदूरपश्चिमको मतदाता तथ्याङ्कले एउटा कुरा स्पष्ट गर्छ—राजनीति केवल सङ्ख्याको खेल होइन। तराईमा सङ्ख्यागत बल छ, पहाडमा राजनीतिक सन्देशको गहिराइ। आगामी निर्वाचनमा दलहरूले मतदाताको संख्या गन्ने मात्र होइन, उनीहरूको अपेक्षा, आक्रोश र आशालाई बुझ्न सकेनन् भने परिणाम अप्रत्याशित हुन सक्छ। सुदूरपश्चिम यसपटक केवल मतदान केन्द्रमा होइन, राजनीतिक दिशानिर्देशनमा पनि निर्णायक बन्ने संकेत देखाइरहेको छ।